Coronavirus Gia Tăng Áp Lực Lên Trung Quốc Trước Hoạt Động Mua Bán Động Vật Hoang Dã

Wang Zhilin từng kiếm sống bằng nghề trồng lúa ở tỉnh miền trung Giang Tây. Sau đó, cô chuyển sang mảng buôn bán sinh lợi hơn – phục vụ thói quen tiêu thụ động vật hoang dã của người Trung Quốc, việc mà nhiều người cho là gốc rễ của sự bùng phát coronavirus.

Thu nhập từ nuôi cầy hương gấp đôi trồng lúa nên những nông dân như Wang Zhilin sẵn sàng gia nhập ngành nuôi động vật hoang dã ở Giang Tây. Năm 2019, với việc bán 33 con cầy hương, cô lời được khoảng 7,140 USD, gấp đôi so với lợi nhuận từ trồng lúa.

Phần lớn người Trung Quốc có truyền thống dùng động vật hoang dã để ăn thịt hoặc làm thuốc, dù có bằng chứng cho thấy một số loài như cầy hương là nguyên nhân gây ra dịch SARS 17 năm trước. Giờ đây, việc tiêu thụ động vật hoang dã bị nghi ngờ là nguyên nhân gây ra bùng phát dịch coronavirus đã đưa hoạt động vào tầm ngắm của lãnh đạo cấp cao của Trung Quốc. Quốc hội dự kiến sẽ xem xét các biện pháp để hạn chế kinh doanh.

Các lãnh đạo cấp cao Trung Quốc giờ cũng nghi ngờ việc kinh doanh động vật hoang dã đã góp phần trong dịch Covid-19. Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình cho biết trong tháng 02/2020: "Chúng ta phải kiên quyết đóng cửa và trấn áp thị trường kinh doanh động vật hoang dã bất hợp pháp. Thói quen xấu về việc ăn động vật hoang dã không giới hạn phải được loại bỏ”. Bắc Kinh đã cách ban hành lệnh cấm tạm thời đối với việc buôn bán tất cả động vật sống.

Tuy nhiên, các chuyên gia đặt câu hỏi lệnh cấm liệu sẽ nghiêm chặt được trong bao lâu. Dù thiếu bằng chứng khoa học, nhiều người vẫn tin rằng tiêu thụ động vật hoang dã hoặc các bộ phận của chúng như xương hổ, sừng tê giác, có thể giúp tăng cường sức khỏe và chữa bệnh. Hay như cầy hương, được y học cổ truyền cho là có tác dụng cường dương. Cùng với đó, thu nhập tăng cao trong vài thập kỷ qua cũng kéo theo nhu cầu động vật hoang dã - vốn được xem là món ngon đắt tiền – luôn ở mức cao.

Đáp lại những lo ngại của quốc tế với các loài có nguy cơ tuyệt chủng cũng như các vấn đề sức khỏe, Bắc Kinh đã hạn chế việc kinh doanh và cấm săn bắt các loài động vật hoang dã trong vài trường hợp. Nhưng họ cũng khuyến khích ngành công nghiệp chăn nuôi động vật hoang dã, trở thành động lực tăng trưởng ở nông thôn.

Theo dữ liệu thống kê về lâm sản Trung Quốc, ngành chăn nuôi động vật hoang dã có quy mô 56 tỷ nhân dân tệ trong năm 2017, gấp 5 lần so với 10 năm trước đó. Trong khi đó, thị trường kinh doanh và tiêu thụ động vật hoang dã có quy mô tới 520 tỷ nhân dân tệ ( khoảng 74 tỷ USD) và sử dụng hơn 14 triệu lao động. Tuy nhiên, các nhà phê bình cho rằng các trang trại lợi dụng việc không có quy định kiểm soát chính thức để lách luật và bắt động vật hoang dã trong tự nhiên. Một học giả kiêm cố vấn chính sách ở Bắc Kinh cho biết: “Không có cách nào nuôi lớn động vật hoang dã nhanh đến vậy theo phương pháp hữu cơ”

Trên văn bản, Trung Quốc cho phép nuôi và kinh doanh 54 loại động vật hoang dã, trong đó có chuột túi và dúi. Nhưng thực tế, chính quyền địa phương đã mở rộng danh sách đến nhiều loài khác.

Zhou Jinfeng, Tổng thư ký Quỹ Phát triển xanh và Bảo tồn đa dạng sinh học Trung Quốc, cho biết hàng trăm loài hoang dã – bao gồm nhiều loài quý hiếm – đã được rao bán. Ông cho biết thêm: "Còn thiếu quy định chung về chăn nuôi và kinh doanh động vật hoang dã".

Việc chính sách không đồng nhất có thể xuất phát từ xung đột lợi ích. Các hồ sơ công khai cho thấy hàng chục quan chức lâm nghiệp đã nghỉ hưu chịu trách nhiệm cấp giấy phép chăn nuôi động vật hoang dã cũng có chức vụ trong các hiệp hội bảo tồn động vật hoang dã địa phương, được các trang trại tài trợ phần nào.

"Trông chờ cơ quan lâm nghiệp nghiêm chỉnh thực thi các quy tắc bảo vệ động vật như thế nào khi nguồn tài chính của các cơ quan đến từ chính ngành công nghiệp đó", ông Zhou cho hay.

Dù hiện nay vẫn chưa rõ loài nào là nguyên nhân bùng phát coronavirus, các nhà khoa học tin rằng sự thiếu kiểm soát ngành công nghiệp chăn nuôi động vật hoang dã của Trung Quốc chịu trách nhiệm phần nào kích hoạt dịch bệnh bùng phát.

Andrew Cunningham, Phó giám đốc khoa học tại Hiệp hội Động vật học ở London, cho biết: "Các chợ động vật hoang dã tươi sống, chẳng hạn như các khu chợ thực phẩm lớn ở Trung Quốc... là nơi lý tưởng cho sự xuất hiện loại virus zoonotic (virus lây từ động vật sang người)",

Tuy nhiên, Chen Changfu, giáo sư tại Đại học Nông nghiệp Trung Quốc, cho biết việc nuôi động vật hoang dã sẽ không gây hại chừng nào còn có sự kiểm soát chặt chẽ đối với điều kiện canh tác. Ông cho rằng con cá được nuôi tốt trong một cái ao sẽ an toàn hơn một con cá từ một dòng sông bị ô nhiễm. Điều tương tự đối với động vật hoang dã.

Động vật thủy sinh, gia súc, gia cầm và các động vật khác đã được nhân giống từ lâu ở Trung Quốc không được đưa vào lệnh cấm. Sử dụng động vật hoang dã cho các mục đích khoa học và y tế sẽ được cho phép nhưng các cơ sở chăn nuôi sẽ được quản lý chặt chẽ hơn.

Các học giả khác ủng hộ cấm hoàn toàn việc nuôi động vật hoang dã, cho rằng Trung Quốc thiếu năng lực trong quy trình kiểm tra dịch bệnh. Hệ thống kiểm tra phải bao gồm tất cả mọi thứ, từ săn bắn, canh tác đến vận chuyển đến giết mổ... Đây không phải là điều khả thi về mặt kinh tế.

Trước khi lệnh cấm được đưa ra, Trung Quốc cũng đã ban hành một lệnh cấm tạm thời việc vận chuyển và kinh doanh động vật hoang dã trong mùa dịch. Lệnh cấm khiến Yuan Jun, một người nuôi cầy hương khác ở Jiangxi, mất đi một triệu nhân dân tệ kể từ tháng 01/2020. Dù vậy, cũng như các những người dân chuyên nuôi và bán động vật hoang dã khác, ông vẫn lạc quan về tương lai: "Mọi thứ sẽ trở lại bình thường khi giao thông vận tải được phục hồi”