Thắc Mắc Ở Vũ Hán, Nhiều Người Dân Bị ‘Bịt Miệng’

Tại Vũ Hán, nơi đại dịch Covid-19 khởi phát, cảnh sát đã đe dọa và thẩm vấn những gia đình mất người thân trong đại dịch. Các luật sư thì được cảnh báo không giúp họ khởi kiện.

Nhiều người Vũ Hán từng nhắn tin cho nhà hoạt động Yang Zhanqing với chung một yêu cầu: Giúp tôi kiện chính phủ Trung Quốc. Một trong số họ cho biết mẹ của anh qua đời vì Covid-19 sau khi bị nhiều bệnh viện ở thành phố Vũ Hán, tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc, quay lưng. Một người khác nói rằng bố chồng cô tử vong trong thời gian bị cách ly.

Nhưng sau vài tuần, 7 ngườ trong số họ đột nhiên đổi ý hoặc ngừng liên lạc vào cuối tháng 04/2020. Yang cho hay ít nhất có hai người đã bị cảnh sát đe dọa.

Chính quyền Trung Quốc đang cố gắng ngăn chặn gia đình những nạn nhân Covid-19 và các nhà hoạt động gây sức ép lên chính quyền nhằm làm rõ quá trình xử lý đại dịch Covid-19 tại Vũ Hán, nơi virus khởi phát và giết chết hàng nghìn người trước khi lây lan sang phần còn lại của Trung Quốc và cả thế giới.

Cácluật sư đã được cảnh báo không nộp đơn kiện chính phủ. Cảnh sát đã thẩm vấn các thành viên gia đình tang quyến. Các tình nguyện viên cố gắng ngăn chặn bộ máy kiểm duyệt bằng cách lưu giữ các báo cáo về vụ dịch đã biến mất.

Yang cho biết: "Họ lo ngại nếu để người dân đấu tranh vì quyền lợi, cộng đồng quốc tế sẽ biết tình hình thực sự ở Vũ Hán và những gì các gia đình tại đây phải trải qua", Yang hiện sống ở New York, Mỹ, sau khi bị chính quyền Trung Quốc giam một thời gian ngắn vì công việc đang làm.

Trung Quốc từ lâu luôn thận trọng cảnh giác mỗi khi có sự việc làm dấy lên nỗi đau buồn to lớn trong công chúng.

Hồi năm 2008, sau trận động đất tại tỉnh Tứ Xuyên khiến ít nhất 69,000 người thiệt mạng, giới chức Trung Quốc đã cấp tiền cho những phụ huynh có con là nạn nhân thảm họa. Sau vụ tai nạn tàu hỏa chết chóc ở thành phố Ôn Châu năm 2011, chính quyền không cho phép gia đình các nạn nhân tới thăm địa điểm này. Và những gia đình của những người thiệt mạng do tham gia biểu tình Thiên An Môn 1989 cũng “im lặng” vào tháng Sáu hàng năm.

Một số người cho rằng Bắc Kinh đang tiến hành kế hoạch tương tự sau những hệ quả của Covid-19, đại dịch khiến hơn 4,600 người ở Trung Quốc và hơn 252,000 người  trên toàn thế giới tử vong.

Ba tình nguyện viên liên quan tới Terminus2049, dự án trực tuyến lưu trữ các bài báo về dịch bệnh bị chính quyền kiểm duyệt, đã mất tích tại Bắc Kinh hồi tháng 04/2020 và được cho là bị bắt.

Chen Kun, em trai của Chen Mei, một trong những tình nguyện viên mất tích, cho biết: "Tôi từng nói với anh ấy rằng: 'Mấy người có nguy cơ đối mặt một số rủi ro vì dự án này', nhưng tôi không biết mức độ ra sao. Tôi cảnh báo anh có thể bị cảnh sát triệu tập thẩm vấn và họ sẽ yêu cầu gỡ trang web. Nhưng tôi không ngờ chuyện sẽ nghiêm trọng như thế”

Chen cho biết anh không nắm được thông tin gì về anh trai. Tuy nhiên, anh đã trao đổi với thân nhân của Cai Wei, một tình nguyện viên mất tích khác. Họ nói rằng Cai và bạn gái bị bắt với cáo buộc mơ hồ là "gây xung đột và rắc rối". Nhân viên đồn cảnh sát tại quận mà Chen Mei sinh sống ở Bắc Kinh cho biết không rõ về trường hợp của anh trai anh. Trang web của Terminus2049 trên nền tảng GitHub đã bị chặn tại Trung Quốc.

Các tình nguyện viên thuộc những dự án tương tự trên mạng cũng bị chính quyền nghi ngờ và thẩm vấn trong thời gian gần đây. Trong các tin nhắn và bài đăng riêng tư, họ cảnh báo nhau xóa sạch dữ liệu máy tính. Những người điều hành 2019ncovmemory, một dự án khác trên GitHub cũng đăng lại nội dung bị kiểm duyệt về Covid-19, đã cài đặt kho lưu trữ của họ về chế độ riêng tư.

Đối với các nhà chức trách, dường như không có sự chỉ trích nào có thể bị bỏ qua. Cảnh sát ở Hồ Bắc đã bắt giữ một phụ nữ vào tháng 04/2020 vì tổ chức một cuộc biểu tình chống lại giá rau củ cao. Một quan chức tại một bệnh viện Vũ Hán đã bị mất chức sau khi chỉ trích việc sử dụng thuốc y học cổ truyền Trung Quốc để điều trị bệnh nhân nhiễm Covid-19.

Theo thống kê của chính phủ Trung Quốc, số người chết vì Covid-19 tại Vũ Hán là gần 4,000. Tuy nhiên, một số người dân cho rằng con số thực sự cao hơn nhiều, dù Bắc Kinh khẳng định họ đã công khai và minh bạch về quy mô đại dịch. Chính phủ đã sa thải hai quan chức địa phương cấp cao, nhưng chừng đó dường như chưa đủ xoa dịu những gia đình đau buồn vì mất người thân. Các gia quyến cho biết họ muốn được bồi thường công bằng và hình phạt khắc nghiệt hơn đối với những quan chức chịu trách nhiệm. Trong khi đó, nỗ lực ngăn chặn làn sóng phản đối chính quyền khiến họ thậm chí tức giận hơn. Họ phàn nàn về việc bị giám sát chặt chẽ khi cố đánh giá những mất mát của gia đình.

Zhang Hai chắc chắn bố của ông, người tử vong hồi tháng 02/2020, bị nhiễm Covid-19 từ một bệnh viện tại Vũ Hán. Zhang cho biết ông vẫn ủng hộ chính phủ, nhưng nghĩ rằng giới chức địa phương nên chịu trách nhiệm vì ban đầu che giấu sự thật rằng virus có thể lây lan giữa mọi người. Ông nói: "Nếu tôi biết trước nguy cơ, tôi sẽ không đưa bố vào bệnh viện điều trị".

Ông Zhang kể rằng một số phóng viên Trung Quốc từng phỏng vấn ông cho biết bài báo đã bị rút trước khi xuất bản. Ông còn lên mạng kêu gọi thành lập một đài tưởng niệm nạn nhân Covid-19 ở Vũ Hán, nhưng các tin nhắn nhanh chóng bị kiểm duyệt. Chính quyền buộc ông chôn hài cốt của bố dưới sự giám sát của các quan chức, nhưng ông một mực từ chối. Ông cho hay: "Họ dành quá nhiều thời gian để cố gắng kiểm soát chúng tôi. Tại sao họ không dùng công sức đó để giải quyết những mối bận tâm của chúng tôi?"