Xe Bus Tư Nhân Công Nghệ Cao Có Thể Đi Đôi Với Giao Thông Công Cộng?

Matt Lee, một người làm việc tại trung tâm thành phố San Francisco, đã phải mất chuyến đi dài hơn 2 km từ nhà để đến khu phố Haight-Ashbry gần trung tâm thành phố, nơi ông làm việc. Chuyến đi mất khoảng 30 phút, chưa kể đến việc một số chiếc đã đầy người và ông phải bỏ lỡ hai đến ba chuyến để có thể bắt được xe.

Vì vậy, Lee đã bắt đầu phát triển dịch vụ đưa đón tư nhân mới gọi là Chariot, ra mắt vào tháng 04/2014. Chariot hy vọng sẽ cung cấp một lựa chọn thay thế cho hệ thống xe bus đô thị San Francisco, hay còn gọi là Muni, với mức phí 2 USD mỗi lượt đi. Với Lee, chi phí này là xứng đáng.

Tại San Francisco, Chariot và một dịch vụ khác gọi là Leap đã bắt đầu gửi xe bus đến khắp nơi trong thành phố, cho phép các khách hàng thanh toán bằng smartphone. Theo đúng phong cách Silicon Valley, tất cả các xe bus đều có khả năng kết nối Wi-Fi và các xe bus của Leap thậm chí còn có quầy cà phê và các quầy giúp người đi có thể làm việc với laptop của mình.

Không giống như các xe bus của Google, Apple, Facebook và các công ty công nghệ cao khác, đưa đón nhân viên từ San Francisco đến văn phòng công ty mất khoảng một giờ lái xe, những người di chuyển bằng Chariot và Leap tập trung vào những hành khách đi du lịch từ những vùng lân cận đến khu trung tâm thành phố. Nhưng giống như những chiếc xe bus của công ty, vốn đã trở thành biểu tượng cho sự chỉnh trang đô thị và bất bình đẳng về thu nhập ở San Francisco, Leap và Chariot cũng bị chỉ trích. Một số người cho rằng các công ty này phục vụ cho khách hàng giàu có và có thể cạnh tranh không công bằng với hệ thống giao thông công cộng của thành phố.

Tuy nhiên, nhiều nhà quy hoạch đô thị và Cơ quan Giao thông Vận tải thành phố San Francisco cho rằng các công ty mới khởi nghiệp này có thể bổ sung lựa chọn cho hệ thống giao thông đông đúc của thành phố và cung cấp cho mọi người nhiều sự lựa chọn thay thế hơn việc lái xe hơi.

Chariot không nhiều hơn dịch vụ xe vận tải nhỏ. Chúng chở khách hàng đến và đi từ bốn vực lân cận thành phố và mất khoảng 10 phút mỗi chuyến. Các xe bus giống như bất kỳ những chiếc xe vận tải du lịch nhỏ khác, với một cánh cửa trượt và có khoảng bốn hàng ghế ngồi.

Để sử dụng dịch vụ, hành khách cần phải tải về ứng dụng của công ty và mua vé, với gói lượt di chuyển không giới hạn mỗi tháng có giá là 93 USD. Gói rẻ nhất là hai gói hai lượt di chuyển có giá 10 USD. Thực hiện sự so sánh, một chiều đi Muni là 2.25 USD và vé tháng là 68 USD - mặc dù các xe bus Muni được trợ cấp bởi kinh phí liên bang, tiểu bang và thành phố.

Khi hành khách đang trên những chiếc xe van của Chariot, họ quét smartphone của mình tại một màn hình được thiết lập ở phía sau tài xế và được cung cấp một chai nước miễn phí. Người đồng sáng lập kiêm CEO Chariot – Ali Vahabzadeh cho biết công ty hiên tại cung cấp hơn 4,000 chuyến đi mỗi tuần.

Vahabzadeh thành lập Chariot sau khi ông di chuyển từ San Francisco đến New York City và nhìn thấy các khu vực lân cận khó khăn thế nào trong việc tiếp cận với giao thông công cộng. Ông cho rằng các xe bus thành phó còn chậm chạp và đông đúc, vì vậy ông muốn tạo ra một dịch vụ đi lại “giá cả phải chăng, nhanh chóng và đáng tin cây”.

Leap, ra mắt hồi tháng 03/2015 và được hỗ trợ bởi công ty đầu tư mạo hiễm Andreessen Horowitz và CEO của Salesforce – Marc Benioff, cũng hướng đến mục tiêu nhanh chóng và đáng tin cậy. Tuy nhiên, dịch vụ lại không tập trung vào khả năng chi trả - chi phí cho mỗi chuyến là 6 USD một người.

Đối với mức phí này, hành khách ngồi trên một chiếc xe sang trọng cảm thấy giống như một quán cà phê hơn là một chiếc xe bus. Mỗi chiếc xe của Leap điều có một nhân viên hướng dẫn giống như một nhân viên với danh hiệu “quản lý trải nghiệm”, người chào đón khách và giúp quét vé thông qua smartphone. Mọi người có thể sử dụng dịch vụ của Leap để yêu cầu một tách cà phê Blue Bottle đá với giá 4.50 USD, blueberry yogurt với giá 2.50 USD và các loại nước ép lạnh với giá 7 USD từ công ty gọi là Happle Moose với các hương vị như cải xoăn hoặc dâu tây.

Các chiếc xe của Leap chỉ có 19 chỗ, trong khi hầu hết các xe bus có khoảng 50 chỗ. Cùng với mặt quầy cho mọi người làm việc với máy tính, các xe bus cũng có chỗ ngồi chữ U ở phía sau, được thiết kế kế để khuyến khách xã hội hóa. Leap hiện tại chỉ chạy giữa khu vực lân cận bờ sông Marina và trung tâm.

Người đồng sáng lập kiêm CEO Leap – Kyle Kirchhoff cho biết tất cả những dịch vụ này được xây dựng nhằm hạn chế mọi người sử dụng xe riêng mà sử dụng hệ thống giao thông công cộng, đồng thời ông cho biết dịch vụ là một sự bổ sung cho hệ thống giao thông công cộng.

Giao thông tư nhân cho một nhóm người không phải là một điều mới mẻ. Super Shuttle là một ví dụ. Dịch vụ đã cung cấp các chuyến di chuyển đi và đến sân bay hơn ba thập kỷ qua; “dollar vans” đã chạy lên xuống ở đại lộ Flatbush ở Brooklyn, New York kể từ những năm 1980; và những chuyến xe không được cấp phép gọi là những chiếc xe bus rẻ tiền rong ruổi khắp San Francisco từ những năm 1970.

Cả Leap và Chariot điều thiết lập các điểm dừng gần các tuyến đường xe bus thành phố và chạy trên các tuyến đường tương tự. Tuy nhiên không giống như giao thông công cộng, các chuyến xe bus tư nhân này chỉ chạy trong suốt thời gian di chuyển buổi sáng và buổi tối và không dừng tại các khu vực lân cận bên cạnh các điểm đưa và đón khách của mình. Trước khi ra mắt, hai công ty cho biết họ đã gặp gỡ chính quyền thành phố San Francisco để được cấp phép lưu thông trên các tuyến đường và các khu vực vận tải. Vì vậy, hiện tại họ hoàn toàn hợp pháp và không sử dụng các điểm dừng Muni như các xe bus của công ty đã gây nhiều tranh cãi.

Những người quy hoạch thành phí cho biết còn quá sớm để xác định ảnh hưởng của Leap và Chariot đến hệ thống giao thông công cộng, tuy nhiên họ cho biết các xe bus tư nhân có thể trở nên hữu ích nếu họ giảm bớt lưu thông trên một số tuyến đường nhất định. Cơ quan Vận Tải San Francisco cho biết rằng nhiều hành lang chính của San Franciso bị ùn tắt nghiêm trong, và nếu Leap và Chariot thêm ghế ngồi tại các khu vực lưu thông đông đúc, họ có thể bổ sung thêm dịch vụ Muni.

Muni nhận khoảng 700,000 lượt hành khách mỗi ngày. Từ số liệu trên có thể thấy lượng khách mà Leap và Chariot nhận được là rất nhỏ. Cả hai dịch vụ chỉ tập trung vào các khu vực lân cận chỉ có xe bus quá cảnh và không có tuyến đường sắt, một phần vì các khu vực dịch vụ đường sắt có xu hướng ít bị ùn tắt. Dịch vụ cũng hoạt động tại một số khu dân cư giàu có của thành phố, bởi đây là khu vực khách hàng cốt lõi của công ty.

Cả Leap và Chariot đều cho biết nhiều hành khách của họ đã từng lái xe đi làm, đi taxi hoặc các dịch vụ di chuyển như Uber và Lyft. Đây là lý do tại sao các nhà quy hoạch đô thị cho rằng các chuyến xe bus tư nhân này có ích cho công cộng.