Silicon Valley Đang Thiếu Vắng Sự Cảm Thông

Silicon Valley (Thung lũng Silicon) có vẻ như bị mất đi chút sinh khí kể từ cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ. Đường phố San Francisco – phần tinh thần của Thung lũng – đã bớt phần náo nhiệt. Những cuộc trò chuyện trong các quán cafe trở nên trầm lắng. Mọi thứ tĩnh lặng. Bầu không khí yên lặng đôi khi bị xé toạt bởi tiếng hô hào của người biểu tình. Các lãnh đạo, nhân viên và những người làm nên toàn bộ hệ sinh thái công nghệ dường như đang bị xáo trộn và vẫn còn sốc vì Donald Trump thắng cử.

Một cuộc nói chuyện có chủ đề ông Trump được coi là kẻ thù của thung lũng Silicon và sự hối tiếc vì giới công nghệ chưa làm đủ để đưa bà Hillary Clinton vào Nhà Trắng. Tuy nhiên, một số ý kiến khác lại cho rằng “nhân vật phản diện” thật sự chính là những gã khổng lồ ở Silicon, đặc biệt là Twitter, Facebook và Google vì đã truyền bá tin tức xuyên tạc, làm mất thanh danh bà Clinton và giúp ông Trump được bầu chọn.

Những lời buộc tội cũng không bất ngờ với Om Malik, cây bút của tạp chí NewYorker. Với Om Malik, thất bại lớn nhất của thung lũng Silicon không phải là tiếp thị sản phẩm nghèo nàn hay thất hứa, mà chính là thiếu vắng sự cảm thông với những người có cuộc sống bị làm phiền bởi ma thuật của công nghệ.

Trong năm 2014, Om Malik từng viết trên blog: “Điều quan trọng với chúng ta là nói về tác động xã hội mà Google đang làm hay cái mà Facebook có thể làm với dữ liệu. Liệu nó có thể ảnh hưởng đến cảm xúc (để gia tăng sự kết nối), nó có thể can thiệp vào quy trình chính trị hay không?”.

Có lẽ đã đến lúc để những người phổ biến công nghệ tự vấn vài câu hỏi khó, bắt đầu bằng: Vì sao nhiều người bỏ phiếu cho Donald Trump? Om Malik hy vọng những người trong ngành công nghệ sẽ nhìn ra ngoài màn hình smartphone và tìm hiểu cảm giác của thế hệ vô vọng và bị bỏ rơi vì sự thay đổi quá nhanh của xã hội.

Thật không dễ dàng để nghĩ về hậu quả của công nghệ với tư cách nhà sáng lập của startup đang chạy đua để khẳng định mình, hay một nhà điều hành luôn lo lắng phải đạt tăng trưởng liên tục để làm an lòng các nhà đầu tư. Đối ngược với áp lực từ tăng người dùng, tăng doanh số, tuyển dụng đúng người để thực hiện tầm nhìn của mình chính là sự đào thải những đối tượng không hề biết đến.

Nếu đang làm việc cho Facebook, Google, Amazon hay Uber, người ta sẽ không thể phủi tay khỏi tác động của các thuật toán. Nếu làm việc cho Amazon, nhân viên phải nhận thức được rằng họ đang từ từ hủy hoại ngành bán lẻ, nơi vô số người đang công tác. Còn với Airnb, người ta lại đang ảnh hưởng đến việc tuyển dụng khách sạn.

Otto, startup mới được Uber mua lại, muốn tự động hóa việc chở hàng bằng xe tải và gần đây hoàn thành chuyến đi kéo dài 120 dặm, chở hàng ngàn can bia giữa Fort Collins và Colorado Springs. Xét theo góc độ công nghệ, đó là thành tựu không thể không khen ngợi. Còn ở phía một tài xế xe tải với các món nợ và một đứa con đang học đại học, nó lại là khoảnh khắc “chết tiệt” không ngờ tới. Lái xe tải là một trong số ít công việc lương cao không yêu cầu bằng cấp. Chỉ một đột phá công nghệ như thế đã đặt gần 2 triệu lái xe vào tình thế khó khăn. Loại bỏ nhu cầu tuyển dụng con người không chỉ ảnh hưởng đến bản thân tài xế mà còn đến các dịch vụ hỗ trợ như cây xăng, nhà nghỉ, bán lẻ. Toàn bộ một hệ sinh thái có thể sụp đổ ngay trước mắt.

Xe hơi, xe tải tự lái, máy bay không người lái, tư nhân hóa dịch vụ công như vận tải, tất cả chúng đều đang theo đuổi xu hướng tự động và hiệu quả, nhưng cũng đều đi kèm hiệu ứng trái ngược.

Erik Brynjolfsson, Giáo sư trường Quản trị M.I.T Sloan đã trả lời MIT Technology Review: “Năng suất lao động ở mức kỷ lục, đổi mới chưa bao giờ nhanh đến thế và cùng lúc đó, chúng ta chứng kiến thu nhập trung bình giảm, ít việc làm hơn. Mọi người bị bỏ lại phía sau vì công nghệ phát triển quá nhanh còn kỹ năng và các tổ chức không theo kịp chúng”. Nó được gọi là “Sự ngược đời của kỷ nguyên chúng ta”.

Chúng ta nói về bộ lọc trên các mạng xã hội – những thuật toán giúp kết nối với những người đáng quan tâm và thế giới muốn thấy – cùng với tác động tiêu cực của nó, nhưng bộ lọc ngoài đời thực, điển hình như tại thung lũng Silicon, còn trầm trọng hơn nhiều. Con người trở thành những con số, thuật toán trở thành quyền lực, thực tế trở thành thứ mà dữ liệu xây dựng.

Facebook hết lần này đến lần khác làm cho những bộ lọc này trở nên ngớ ngẩn. Phản hồi được đưa ra về tin tức xuyên tạc là minh họa hoàn hảo về thế hệ thiếu cảm thông tại Silicon Valley. Mark Zuckerberg, một trong những nhà sáng lập, giám đốc thông minh nhất, rực rỡ nhất của thời kỳ hậu Internet ban đầu, bào chữa rằng Facebook thực sự không thể phân xử tin nào thật, tin nào giả. Mất 1 tuần để công ty biết được họ hoàn toàn có thể phát triển công cụ tốt hơn giúp chống lại tin xuyên tạc và giữ bản thân trung lập.

Đây không phải lần đầu tiên Facebook lấp liếm khỏi thực tế rằng mạng xã hội có thể ảnh hưởng đến cuộc sống của 1.5 tỷ người dùng. Ví dụ hoàn hảo là vào năm 2014, khi Facebook trong mục “Your Year in Review” đăng tải ảnh của đứa con gái đã mất của người dùng Eric Meyer, khiến Meyer phải thốt lên: “Thuật toán về cơ bản là ích kỷ”.

Người thiết kế thuật toán đã không cân nhắc điều đó, có lẽ vì họ chưa từng trải qua bi kịch như vậy, hoặc có chăng họ chỉ không nhắc đến cảm giác của con người trong những cuộc họp về sản phẩm, đặc biệt khi đang làm việc cho một công ty tập trung vào sự tương tác và tăng trưởng.

Sự thiếu vắng lòng cảm thông trong thiết kế công nghệ không phải vì người viết ra nó không có trái tim, mà có thể là vì họ thiếu trải nghiệm thực tế ngoài bong bóng công nghệ. Sự vô dụng của Facebook là lời nhắc nhở đã đến lúc các công ty không chỉ nghĩ về tăng trưởng, mà còn phải ghi nhớ rằng sự tăng trưởng ảnh hưởng đến mọi người ngoài đời cả tích cực và tiêu cực.

Không chỉ riêng mạng xã hội Facebook. Đã đến lúc cả ngành công nghệ nên dừng lại và suy nghĩ: khi công nghệ tìm đường vào cuộc sống của mỗi người theo những cách mới mẻ và chưa từng được hình dung, chúng ta cần biết về những người bị chúng đe dọa. “Cảm thông” không phải từ để nói cho đẹp khuôn miệng, mà là thứ cần được thực hành.

Có lẽ người ta nên bắt đầu không phải từ duyệt tin mới trên Facebook, mà là đi đến những miền đất trên nước Mỹ, nơi 1 cốc latte có giá 5 USD và hoa quả tươi không phải là bổng lộc mà là ranh giới phân biệt giàu, nghèo. Hoặc nếu không, chỉ đến năm 2020, Silicon Valley sẽ trở thành một “con quỷ” trong trí tưởng tượng của đại chúng, cũng giống như đối trọng ở Bờ Đông: Phố Wall.