Facebook Đối Mặt Với Vòng Quản Lý Cứng Rắn Hơn Từ Các Chính Phủ (Phần I)

Khoảng cuối tháng 09/2017, trang The New York Times cho biết, mạng xã hội Facebook đang phải đối mặt với những chính sách quản lý cứng rắn, kiên quyết của nhiều quốc gia trên thế giới.

Có hơn 50 quốc gia đã thông qua các bộ luật nhằm kiểm soát Facebook. Từ trước đến nay, hầu như chỉ có Trung Quốc là luôn cố gắng muốn “thuần hóa” Internet. Nhưng trong những năm qua, các sự kiện như mùa xuân Ả rập, cuộc bầu cử ở Pháp, và sự nhầm lẫn tôn giáo của Tổng thống ở Indonesia, hay vụ việc bắt giữ Phạm Tuấn Mạnh ở Việt Nam, đã đánh động đến các chính phủ, cho thấy nguy cơ đang dần mất quyền kiểm soát về các nội dung trực tuyến, thương mại và chính trị ngay trên lãnh thổ. Nên hầu hết các chính phủ trên thế giới đều ít nhiều đã có các biện pháp cứng rắn với Facebook.

Ngay tại quê nhà Mỹ, các công ty công nghệ cũng đang phải đối mặt với sự kiểm soát chặt chẽ của chính phủ. Facebook đã phải hợp tác với các nhà điều tra về nghi vấn có sự can thiệp của Nga vào cuộc bầu cử tổng thống Mỹ. Trang The New York Times cho rằng khi các quốc gia cố gắng lấy lại quyền lực trực tuyến, một cuộc đối đầu giữa các chính phủ và các công ty công nghệ sẽ xảy ra trong sớm chiều.

Một số công ty lớn nhất trên thế giới, như Google, Apple, Facebook, Amazon và Alibaba, đã nhận ra rằng cần phải đặt ra bộ quy tắc hoàn toàn mới trên Internet. Và thực tế không chỉ là một bộ quy tắc mới. Theo một khảo sát của The New York Times, trong vòng 5 năm qua, có hơn 50 quốc gia đã thông qua các bộ luật, nhằm kiểm soát chặt chẽ hơn cách người dân dùng các trang web.

David Reed, cựu giáo sư của MIT Media Lab và là một người tiên phong của Internet nhận xét: “Xét cho cùng, đó là một cuộc đấu tranh quyền lực lớn. Các chính phủ bắt đầu bị đánh thức ngay khi phần quan trọng trong quyền lực của họ bị các công ty xâm chiếm”.

Mạng xã hội Facebook đã trở nên rộng lớn đến mức có hơn 2 tỷ người dùng mỗi tháng, tương đương khoảng ¼ dân số thế giới. Theo hãng nghiên cứu comScore, người sử dụng Internet, không kể Trung Quốc, cứ 5 phút lại dành 1 phút trên Facebook. Và Mark Zuckerberg, giám đốc điều hành của Facebook, muốn thống trị thế giới mạng để tăng trưởng.

Nhưng các nhà chính trị đã phản công. Điển hình như Trung Quốc, đã chặn Facebook vào năm 2009, phản đối những nỗ lực của Mark Zuckerberg, không đưa mạng xã hội trở lại Trung Quốc. Tại Châu Âu, các quan chức đã ngăn chặn mọi nỗ lực thu thập dữ liệu từ các ứng dụng nhắn tin và các trang web bên thứ ba của Facebook.

Thách thức của Facebook trong cuộc chiến vẫn đang sẵn sàng leo thang. Facebook hầu như đã tiếp cận đến hầu hết tất cả những người có truy cập Internet, trừ Trung Quốc. Thu hút những người dùng ở cả các quốc gia Châu Á như Việt Nam và các nước Châu Phi như Kenya, có thể sẽ khiến Facebook đối mặt với nhiều rào cản của chính phủ.

Elliot Schrage, phó chủ tịch phụ trách truyền thông và chính sách công của Facebook, cho biết: “Chúng tôi hiểu và chấp nhận rằng lý tưởng của chúng tôi có thể không phải là lý tưởng của mọi người. Nhưng khi nhìn vào dữ liệu và thực sự lắng nghe những gì mọi người thể hiện trên nền tảng của chúng tôi, rõ ràng có thể thấy là chúng tôi đã làm tốt hơn trong việc đưa mọi người lại với nhau”.

Vào giữa năm 2016, chiến dịch kéo dài một năm của Facebook nhằm thâm nhập Trung Quốc – thị trường Internet lớn nhất thế giới – đã diễn ra rầm rộ. Một số nguồn tin tiết lộ rằng đã có các vụ đàm phán bí mật, Mark Zuckerberg đã ăn uống với các chính trị gia Trung Quốc, công khai trình diễn những kỹ năng tiếng Trung, nói chuyện với một đối tác tiềm năng của Trung Quốc về việc thúc đẩy mạng xã hội vào thị trường.

Tại bữa ăn tối của Nhà Trắng vào năm 2015, Mark Zuckerberg thậm chí còn hỏi Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, liệu ông Tập có thể đặt tên cho đứa con đầu lòng của Mark – đây vốn là một đặc ân dành cho những người thân lớn tuổi, hoặc đôi khi là thầy bói. Nhưng Tập Cận Bình đã từ chối.

Tất cả nỗ lực đều thất bại. Trung Quốc đã chặn Facebook và Twitter từ giữa năm 2009, sau khi bùng nổ cuộc bạo loạn sắc tộc ở phía Tây đất nước. Trong những năm gần đây, rào cản tương tự đã tăng lên đối với các dịch vụ của Google và các ứng dụng khác, như Line và Instagram.

Theo New York Times, ngay cả khi Facebook tìm được cách để vào Trung Quốc, công ty cũng sẽ không đảm bảo được thành công về tài chính. Phần lớn người dân Trung Quốc hiện đang sử dụng các dịch vụ trực tuyến địa phương như Qihoo 360 và Sina Weibo. Thực tế là hiện nay không có ứng dụng nào của Mỹ được xếp hạng trong số 50 dịch vụ phổ biến nhất tại Trung Quốc.

Dù nhiều người trong chính phủ có vẻ cởi mở với ý tưởng cho phép các sản phẩm của Facebook ra mắt tại Trung Quốc, nhưng vẫn vấp phải sự phản đối của các nhà lãnh đạo trong Bộ Chính trị, cơ quan có quyền đưa ra các quyết định hàng đầu.

Hồi năm 2016, Facebook đã có những bước đi nhằm lọt qua các chính sách kiểm duyệt của Trung Quốc. Trong mùa hè 2016, Facebook đã phát triển công cụ ngăn chặn các bài viết trong một số khu vực địa lý. Ý tưởng là nhằm giúp Facebook hoặc một đối tác địa phương kiểm duyệt nội dung theo yêu cầu của Bắc Kinh. Nhưng công cụ đã không được triển khai.

Trong một nỗ lực khác hồi năm 2016, Zuckerberg đã dự một hội nghị ở Bắc Kinh. Ngoài ra, Zuckerberg còn sử dụng kiểu ngoại giao đặc trưng: cập nhật trạng thái Facebook. Zuckerberg đã đăng một bức ảnh chạy trên quảng trường Thiên An Môn vào một ngày sương mù ô nhiễm.