Vấn Đề Trong Sự Kết Hợp Giữa Não Bộ Và Máy Tính

Neurotechnology, hay Công nghệ thần kinh, có thể biến những ước mơ khoa học viễn tưởng trở thành hiện thực. Dù vậy, Miguel Nicolelis, nhà tiên phong trong lĩnh vực Neurotechnology muốn mọi người luôn thận trọng trước những gì công nghệ có thể đem lại. Miguel Nicolelis là giáo sư sinh học thần kinh tại khoa Y học thuộc trường Đại học Duke, Mỹ. Lời cảnh báo được đăng tải trên Wall Street Journal:

“Vào ngày 12/06/2014, một thanh niên tên là Juliano Pinto, đã đứng trên sân bóng, trước sự chứng kiến của hơn 1.2 tỷ người, thực hiện cú sút khai mạc kì World Cup tại São Paulo, Brazil. Đường chuyền không có gì đặc biệt, ngoại trừ việc Juliano đã bị liệt từ thắt lưng trở xuống trong gần một thập kỷ. Nhờ bộ xương bằng máy (robot), anh có thể điều khiển bằng bộ não của mình và đá quả bóng đi xa vài mét. Đó là khoảnh khắc đỉnh cao, là thành quả của quá trình nghiên cứu trong suốt 2 thập kỷ về công nghệ giao diện não bộ-máy tính (brain-machine interface), lĩnh vực nghiên cứu mà tôi và các đồng nghiệp tại Đại học Duke đã là những người tiên phong. Các thí nghiệm ban đầu của chúng tôi bao gồm việc cho phép chuột và khỉ điều khiển cần gạt, robot bằng suy nghĩ của chúng.

Chúng tôi tin rằng có thể áp dụng những gì đã học được về sự giãn nở thần kinh (neuroplasticity) – khả năng thay đổi của não bộ theo thời gian – vào một loạt các bệnh liên quan tới thần kinh, như Parkinson, động kinh, đột quỵ, bại não và thậm chí là cả chứng tự kỉ. Các nhà khoa học từ các phòng thí nghiệm tại Thung lũng Silicon cũng đang nghiên cứu 2 ý tưởng được hình thành từ phòng thí nghiệm của tôi: kết nối các bộ não với nhau để hình thành một mạng lưới, hay còn gọi là brainet, và phát triển một phương thức liên lạc cho phép con người có thể truyền các thông điệp cho nhau trực tiếp từ não bộ tới não bộ.

Nhưng tạo ra một brainet không phải là không có rủi ro. Một khi các bộ não được liên kết với nhau thành một hệ thống, chúng sẽ trở thành mục tiêu của các hacker, và những suy nghĩ, hành động của những người có trong hệ thống sẽ bị theo dõi và thao túng. Thực tế, điều này đã được chứng minh là hoàn toàn khả thi.

Hồi năm 2013, 2 nhà khoa học máy tính tại Đại học Washington đã ngồi trong 2 phòng riêng biệt, đội những chiếc nón có khả năng liên kết não bộ của họ với nhau qua mạng Internet. Cả 2 sẽ hợp tác để chơi trò chơi bắn súng. Nhà khoa học A có tay cầm điều khiển nhưng sẽ không nhìn thấy màn hình, còn nhà khoa học B ngồi trước màn hình nhưng không có tay cầm điều khiển. Mỗi lần nhà khoa học B muốn bắn, anh sẽ tưởng tượng ra hoạt động bắn, và ngón tay của nhà khoa học A sẽ phản xạ một cách vô điều kiện và khai hỏa.

Hãy thử tưởng tượng nếu vũ khí là có thật – viễn cảnh không hề viển vông – thì mọi chuyện sẽ ra sao? Việc áp dụng công nghệ giao diện não bộ-máy tính trở nên nguy hiểm như vũ khí hóa học và các loại vũ khí hủy diệt hàng loạt khác.

Ngoài ra, việc kết hợp não bộ và máy móc lại với nhau còn để lại một hệ quả lớn, dù không nghiêm trọng bằng vũ khí hủy diệt. Máy tính không biết đổi mới, không có trực cảm và không tạo ra những khám phá mới. Đó là những công việc mà hiện chỉ có con người làm được. Não bộ thay đổi và có tính thích nghi, và đó cũng chính là những tố chất dẫn đến sự diệt vong của chúng. Khi kết nối với máy tính, não có thể thích nghi gần như ngay lập tức, tiếp thu những đặc điểm của cỗ máy và bắt chước quá trình đưa ra quyết định mang tính nhị phân – chỉ có đúng hoặc sai. Bộ não thậm chí không cần một kết nối trực tiếp để thực hiện công việc này. Một nghiên cứu đã chỉ ra rằng nếu mọi người biết một thông tin nhất định có tồn tại trên Internet, họ sẽ dần quên nó đi – bao gồm cả địa chỉ và số điện thoại của chính mình. Điều này nghe có vẻ bình thường, nhưng nó là triệu chứng của một vấn đề đã gây nhiều tổn hại tới cuộc sống ở thời điểm hiện nay. Khi các chuyên gia, từ các nhà nghiên cứu xạ trị đến phi công, dựa vào các hệ thống kĩ thuật số, khả năng thực hiện công việc của họ sẽ bị giảm đi.

Trong năm 2011, báo cáo của Cục Quản lý Hàng không Liên bang cho biết, "nghiện tự động hóa" đã dẫn tới 51 vụ tai nạn trong vòng 5 năm được thống kê, khiến hàng trăm người chết. Những tố chất làm nên con người như tình cảm, trực giác, sự sáng tạo, khả năng ứng biến, thẩm mỹ và những kỹ năng sống...sẽ có thể bị mài mòn và biến mất nếu não bộ cố gắng sao chép hành vi của máy móc.

Bài học nghịch lý mà tôi đã rút ra được trong gần 30 năm giải quyết các vấn đề với công nghệ là: công nghệ sẽ không thể giải quyết được toàn bộ các vấn đề của con người. Não bộ con người nên có được sự "tôn kính", như một thứ rất tinh tế và độc nhất. Chúng ta cần phải suy nghĩ lại vai trò của các hệ thống kỹ thuật số trong giáo dục và đảm bảo rằng con người – chứ không phải máy móc, hay liên minh người-máy – kiểm soát quá trình sáng tạo và đưa ra quyết định với nghệ thuật, khoa học, chính trị và tất cả những điều tạo nên nhân loại ngày nay. Công nghệ số sẽ không bao giờ vượt qua được những gì mà não bộ có thể làm, nhưng nó có thể định hình chúng, và đó cũng là mối nguy lớn nhất.