Liệu Thương Vụ Mua Lại Mảng PC Toshiba Có Giúp Sharp Trở Lại Thị Trường?

Tháng 06/2018, Toshiba và Sharp đã công bố thương vụ bán lại mảng kinh doanh PC của Toshiba cho Sharp. Theo thỏa thuận, Sharp sẽ sở hữu 80.1% cổ phần của Toshiba Client Solutions, mảng kinh doanh PC của Toshiba, dự kiến sẽ hoàn thành vào ngày 01/10/2018. Để sở hữu hơn 80.1% cổ phần, Sharp sẽ phải chi ra khoảng 36 triệu USD.

Thương vụ mới của Sharp và Foxconn nhằm mục đích quay trở lại thị trường PC sau hơn 8 năm vắng bóng trên thị trường. Giới phân tích tin rằng, Foxconn sẽ đóng một vai trò quan trọng trong thương vụ mua lại PC của Toshiba. Cả Sharp và Toshiba hiện vẫn gặp phải khó khăn kể từ khi vướng phải những vụ bê bối tài chính và thua lỗ trong kinh doanh. Sharp đã buộc phải bán công ty cho Foxconn, trong khi Toshiba vẫn dựa chủ yếu vào sự chống lưng của chính phủ Nhật Bản, và chưa biết khi nào sẽ vực dậy thời hoàng kim.

Quay lại năm 2015, vụ bê bối kế toán đã khiến 8 trong số 16 thành viên hội đồng quản trị của Toshiba phải nộp đơn từ chức, bao gồm cả CEO Hisao Tanaka. Sau đó, Westinghouse Electric Company, công ty con của Toshiba chuyên về điện hạt nhân có trụ sở tại Mỹ, đã phải bán lại công ty cho nhà quản lý tài sản lớn nhất Canada Brookfield với giá 4.6 tỷ USD. Để giải quyết tình trạng ngày càng thêm khó khăn, Toshiba cũng bán nốt các mảng kinh doanh chủ lực của hãng, trong đó có thương vụ bán lại mảng kinh doanh TV cho tập đoàn Hisense, và mảng điện gia dụng cho Midea Group trong năm 2016 và 2017.

Đến tháng 06/2018, Toshiba lại quyết định bán đi mảng kinh doanh PC cho Sharp để tiếp tục có nguồn vốn. Trong suốt 5 năm, mảng kinh doanh PC của Toshiba đã gặp lỗ liên tục. Theo thống kê kết quả kinh doanh năm tài chính 2017 kết thúc vào tháng 03/2018 cho thấy, doanh số mảng PC của Toshiba đạt 1.33 tỷ USD, giảm 11.1% (khoảng 15 triệu USD) so với năm 2016 và lỗ ròng 7.5 triệu USD.

Nhiều người sẽ tự hỏi với một công ty cũng vẫn đang khó khăn như Sharp liệu có cơ sở nào để tái gia nhập được thị trường PC? Thực tế, sự bi quan là đúng, nhưng đó là khi Sharp chưa thuộc về Foxconn.

Trong năm 2016, Sharp cũng rơi vào tình trạng khủng hoảng tài chính nghiêm trọng cùng khoản lỗ 2.02 tỷ USD và 2.32 tỷ USD trong năm 2014 và 2015. Thua lỗ liên miên buộc ban lãnh đạo Sharp phải tính đến lựa chọn cuối cùng, đó là chấp nhận bán công ty lại cho Foxconn nhằm tìm cơ hội vực dậy trong tương lai. Trong năm tài chính 2016, doanh thu của Sharp là 1.86 tỷ USD, thấp hơn 16.7% so với năm tài chính 2015. Tuy nhiên, khoản lỗ đã giảm đáng kể, chỉ còn 2.26 tỷ USD. Đến năm tài chính 2017, một năm sau khi thuộc về Foxconn, tình hình kinh doanh của Sharp đã có sự khởi sắc đáng kể. Theo báo cáo tài chính năm 2017, doanh thu của Sharp đạt 22 tỷ USD, tăng 18.4% so với năm 2016 và lợi nhuận đạt 64 triệu USD.

Dữ liệu thống kê của Gartner trong giai đoạn 1990 - 2001cho thấy, chỉ có NEC là công ty Nhật duy nhất nằm trong top 5 nhà sản xuất PC lớn nhất thế giới. Những cái tên đứng đầu chủ yếu là Compaq, IBM, Hewlett-Packard, Dell,… Nhưng đây là thời điểm khi các công ty Nhật như Toshiba hay Fujitsu chưa xuất hiện. Kể từ khi có mặt trên thị trường những năm đầu thế kỷ 21, các công ty đã dần thể hiện được bản lĩnh và tinh thần của nước Nhật khi liên tiếp vươn lên, chiếm giữ nhiều vị trí quan trọng trên thị trường PC.

Đáng tiếc, vị thế của các hãng sản xuất máy tính Nhật không kéo dài lâu lần lượt NEC và Fujitsu dần tuột hạng khỏi top đầu vào năm 2003 và 2006. Trong đó, Toshiba, từng một thời trong top 5 nhà sản xuất PC hàng đầu, đã không thể chen chân vào danh sách kể từ năm 2011 tới 2018.

Trong giai đoạn 2006 - 2010, thị phần của Toshiba từng tăng mạnh, thậm chí tăng từ mức 3.8% lên 5.4% chỉ trong vòng 5 năm. Dù vậy, đến năm 2011, Asus bất ngờ vươn lên vị trí thứ 5 với thị phần 5.9%. Tới năm 2017, công ty vẫn duy trì ở vị trí thứ 5 nhưng với thị phần cao hơn, lên tới 6.8%.

Theo số liệu của Gartner trong giai đoạn 2001 - 2017, tổng thị phần của các nhà sản xuất PC, trừ 5 nhà sản xuất hàng đầu đã giảm 58.1% xuống chỉ còn 28.8%. Toshiba cũng là một trong số 28.8% đó. Nói cách khác, thị phần của top 5 nhà sản xuất PC hàng đầu đã chiếm tới hơn 70% và ngày càng bành trướng mạnh mẽ hơn. Dựa trên tất cả những số liệu và phân tích, liệu việc Sharp mua lại mảng PC của Toshiba và quyết định quay trở lại thị trường PC sau hơn 8 năm vắng bóng có phải là một quyết định thông minh, nếu không muốn nói là mạo hiểm?

Vì trên thực tế, quy mô và thị phần của thị trường PC hiện đã có một sự phân hóa nhất định giữa những các thương hiệu dẫn đầu và đi sau. Đó là chưa kể, vết xe đổ từ những công ty Nhật trước đây như NEC hay Fujitsu, và thậm chí cả Toshiba có thể sẽ trở thành rào cản vô hình cho mọi nỗ lực của Sharp.