Thế Giới Và Cuộc Đua Vũ Khí Sinh Học Mới

Nhiều nhà nghiên cứu đang lo ngại sinh học tổng hợp sẽ tạo ra những cuộc chạy đua vũ trang trong tương lai, với những loại vũ khí sinh học kiểu mới như virus Clade X, một loại virus, được Bộ Quốc phòng Mỹ ủy quyền cho Trung tâm An ninh Sức khỏe Johns Hopkins tạo ra.

Clade X là một thể lai giữa Nipah, chủng virus được lo ngại sẽ gây ra đại dịch tiếp theo sau Ebola, và parainfluenza – virus thường gây ra các bệnh đường hô hấp. Các nhà khoa học đã thả Clade X xuống Đức và Venezuela, dưới kịch bản của một vụ tấn công khủng bố sử dụng vũ khí sinh học. Kết quả là nó đã giết chết 150 triệu người trong vòng một năm. May mắn là, tất cả chỉ là một kịch bản được tái hiện bằng mô phỏng máy tính. Ngay cả Clade X cũng không có thật, mà chỉ là một virus được lập trình.

Mục đích của Bộ Quốc phòng Mỹ với cuộc thử nghiệm ảo là để kiểm tra tốc độ phản ứng của thế giới trước một vụ tấn công khủng bố sinh học kiểu mới. Trong đó, kẻ khủng bố có thể thiết kế mầm bệnh nhờ vào các công nghệ hiện đại như chỉnh sửa gen hoặc sinh học tổng hợp.

Dù Clade X chỉ là một virus ảo, mối đe dọa từ việc lạm dụng công nghệ sinh học là có thật, và nó thực sự rất đáng sợ. Các nhà nghiên cứu lo ngại sinh học tổng hợp sẽ tạo ra những cuộc chạy đua vũ trang trong tương lai, với những loại vũ khí sinh học kiểu mới như virus Clade X. Kịch bản tấn công khủng bố bằng virus Clade X nằm trong một báo cáo hồi tháng 05/2018, được quân đội Mỹ ủy quyền thực hiện, kết hợp với Viện Hàn lâm Khoa học, Kỹ thuật và Y học Quốc gia để đánh giá và xếp hạng những lỗ hổng an ninh có thể xuất hiện, theo sau sự phát triển của lĩnh vực nghiên cứu sinh học tổng hợp.

Một trong số những ví dụ điển hình là việc lạm dụng các công cụ như CRISPR, để chỉnh sửa gen hoặc thiết kế lên các dạng sinh vật sống nguy hiểm. Nhà vi sinh học Michael Imperiale đến từ Đại học Michigan, người chủ trì báo cáo của Viện Hàn lâm Khoa học, Kỹ thuật và Y học Quốc gia cho biết: “Bản thân sinh học tổng hợp không có hại. Nhưng chúng ta ngày càng phải quan tâm đến độ nguy hiểm của nó, tùy thuộc vào các ứng dụng hoặc khả năng cụ thể mà sinh học tổng hợp có thể làm được”. Những quyền năng của sinh học tổng hợp có thể gây ra sự tàn phá nghiêm trọng.

Điển hình như vào năm 2017, một nhóm các nhà khoa học Canada đã tạo ra một chủng virus gây bệnh truyền nhiễm giống với virus đậu mùa, thứ đã cướp đi nửa tỷ mạng người trong thế kỷ trước. Mục đích virus được tạo ra là để hỗ trợ nghiên cứu vaccine và ung thư. Dù vậy, hành động đã bị lên án bởi các nhà khoa học khác, họ tuyên bố nó gây ra một nguy cơ mang bệnh đậu mùa quay lại tấn công thế giới. Thậm chí, nghiên cứu của các nhà khoa học Canada còn có thể được xếp vào danh mục Dual use research of concern. Hiểu một cách đơn giản, nó có thể là những công trình nguy hiểm có vỏ bọc là nghiên cứu vô hại. Trong trường hợp các virus tổng hợp, nó hoàn toàn có thể ngụy trang cho các loại vũ khí sinh học mang mầm bệnh nguy hiểm.

Tiến sĩ Imperiale chia sẻ: “Công nghệ để làm điều này hiện đã sẵn có”. Để tổng hợp được một mầm bệnh là virus, chỉ cần có một chút chuyên môn, tương đối dễ làm. Tiến sĩ Imperiale cho biết, thậm chí, có thể download mã di truyền của bất kỳ virus lây nhiễm cho động vật có vú nào đã được tổng hợp thành công từ Internet.

Ngoài ra, mối lo ngại còn đến từ việc con người có thể chỉnh sửa các vi khuẩn hoặc virus hiện có, khiến chúng trở nên nguy hiểm hơn – chẳng hạn như cố tình làm cho vi khuẩn kháng kháng sinh mạnh hơn, biến đổi các gen độc tính của chúng, hoặc tăng cường khả năng miễn dịch của mầm bệnh với vaccine.

Một mối đe dọa khác có thể đến từ việc khai thác hệ vi sinh vật trong ruột người. Bằng cách nào đó, một người có thể khiến vi khuẩn trong ruột tiết ra các hợp hóa sinh nguy hiểm và chúng lại có khả năng lây lan giữa người với người. Điều này nghe có vẻ như khoa học viễn tưởng, nhưng nó có thể sớm ở trở thành hiện thực. Các nhà khoa học cho biết các kịch bản hoàn toàn nằm trong tầm với của sinh học tổng hợp.

Theo báo cáo của Trung tâm An ninh Sức khỏe Johns Hopkins, nhân loại sẽ phải đối mặt với các mối đe dọa ở mức độ trung bình, có thể bao gồm các cuộc tấn công khủng bố sinh học được thiết kế để thay đổi hệ vi sinh vật, hệ miễn dịch hoặc bộ gen của con người. Nhóm nghiên cứu xếp hạng mức độ nghiêm trọng của các lỗ hổng an ninh dựa trên những tiêu chí: công nghệ và chuyên môn cần có để thực hiện các cuộc tấn công như vậy và sức mạnh tương đối của các biện pháp chính quyền có sẵn để đối phó với cuộc tấn công nhằm giảm thiểu thiệt hại từ chúng.

Theo bảng tiêu chí, việc tạo ra một mầm bệnh mới bằng sinh học tổng hợp – tương tự như virus Clade X – có thể không nguy hiểm bằng việc biến đổi những mầm bệnh hiện có để chúng trở nên nguy hiểm hơn. Các nhà nghiên cứu cho biết ngay cả một thay đổi nhỏ với một chủng virus quen thuộc cũng có thể khiến chúng ta bất lực trong việc chống lại chúng.

Trong khi phân tích được ủy quyền bởi Bộ Quốc phòng Mỹ, một số nhà khoa học khác chỉ ra chính quân đội Mỹ lại là một nhà tài trợ chính của các nghiên cứu sinh học tổng hợp. Thậm chí, có những nghi ngờ cho rằng Bộ Quốc phòng Mỹ đã hạ thấp những mối nguy hiểm từ sinh học tổng hợp khi cho đó không phải là một vấn đề đe dọa lớn hiện nay. Theo một số nhà bình luận, việc Quân đội Mỹ điều phối khoa học có thể là một mối đe dọa tiềm tàng khác cần phải chú ý. Trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, chính phủ Mỹ cũng đã từng theo dõi sát các tiến bộ trong lĩnh vực vật lý và hóa học. Hiện nay, họ được cho là đang làm điều tương tự với sinh học.