Nokia Đã Ra Rìa Khỏi Thị Trường Điện Thoại Như Thế Nào?

Risto Siilasmaa là chủ tịch Nokia, tính đến tháng 12/2018, công ty đã rất khác và nhỏ hơn nhiều so với năm 2008 khi ông về làm giám đốc. Và tất cả mọi sự lao dốc của Nokia đều diễn ra ở một "sân khấu" mà ít ai có thể ngờ tới: một phòng họp ở Phần Lan. Trong cuốn sách mới của mình có tựa là “Transforming Nokia: The Power of Paranoid Optimism to Lead Through Colossal Change”, Siilasmaa đã chia sẻ về cách Nokia đã bị đá khỏi thị trường mà hãng từng nắm vị trí dẫn đầu, và làm sao công ty có thể hồi sinh chính mình.

Khi Apple ra mắt iPhone năm 2007, ban đầu Nokia chỉ xem đây là một đối thủ cạnh tranh vào thị trường điện thoại giá cao và đây là mảng rất nhỏ so với toàn bộ ngành di động thời điểm đó. Dù sao, điện thoại Nokia cũng đang thành công rực rỡ. Người dùng có thể tải nhạc, nghe radio, ai cũng có thể dùng điện thoại để chụp hình và quay phim, họ có thể gửi email, thậm chí dùng cả bản đồ trên máy Nokia.

Lúc đó, Siilasmaa nhìn rõ mọi thứ và thấy được những gì sắp diễn ra với Nokia, nhưng khi đó lại có quá ít ảnh hưởng để thay đổi. Theo ông giải thích, ban giám đốc chỉ được tiếp cận một cách giới hạn tới những thông tin quan trọng của công ty. Với kinh nghiệm về phần mềm của mình, ông nhanh chóng nhận ra vấn đề lớn của Nokia. Về mặt vật lý, điện thoại của Nokia có thể cạnh tranh được với iPhone, nhưng hệ điều hành thì không. Symbian OS cũ kĩ, khó sử dụng, và với bất kì thứ gì được thêm vào điện thoại đều phải đi qua một loạt xác nhận.

Nokia cũng có nhiều thiết bị với yêu cầu khác nhau khiến các nhà phát triển ứng dụng khó có thể làm ra được những phần mềm tốt. Trong khi đó, Apple chỉ có một nền tảng duy nhất, và ưu điểm của iPhone OS đó là nó được thiết kế mới từ đầu nên có thể thích ứng nhanh hơn với tương lai.

Càng lúc càng lo lắng hơn về những vấn đề, Siilasmaa viết một tài liệu chiến lược đề xuất rằng công ty nên cân nhắc sử dụng Android cho điện thoại của hãng, khi đó nó đang chiếm được thị phần một cách nhanh chóng. Ông đã gửi thẳng tài liệu cho Jorma Ollila, chủ tịch Nokia.

Nếu như mọi câu chuyện đều có vai thiện và vai ác, trong câu chuyện của Nokia Ollila đang đóng vai ác. Trước khi trở thành chủ tịch, Ollila đã là giám đốc điều hành của Nokia từ năm 1992 đến 2006, thời gian Nokia trở thành công ty điện thoại thống trị thế giới. Ông có vẻ không thích cách mà một giám đốc mới lên can thiệp vào công việc của mình. Siilasmaa viết rằng với một người lãnh đạo cứng nhắc, muốn duy trì quyền lực, việc đưa ra các câu hỏi gần như là không thể.

Siilasmaa thử lại thêm một lần nữa, lần này ông gửi tài liệu của mình cho CEO và những thành viên khác của ban giám đốc, nhưng nỗi lo ngại của ông chưa bao giờ được đem ra bàn bạc trong những cuộc họp ban giám đốc.

Ollila, hiện đã 68 tuổi, cho rằng nhận định của Siilasmaa về ông là quá phóng đại hoặc không đúng. Nhưng có một sự thật là tình hình kinh doanh của Nokia đã lao dốc không phanh, và không có gì mà Ollila có thể ngăn chặn điều đó. Công ty tiếp tục bắt tay với Microsoft để ra mắt điện thoại chạy Windows: dòng Lumia. Nhưng vào năm 2012 khi Ollila nghỉ việc, giá trị thị trường của Nokia đã giảm 92% kể từ khi iPhone ra mắt và Nokia đã bị lỗ.

Khi đó, Siilasmaa trở thành chủ tịch mới, nhưng công ty đã và đang lụi tàn. Tình hình chỉ tệ hơn khi Lumia được đánh giá tốt nhưng không thể kiếm được thị phần. Nên Siilasmaa quyết định hành động. Năm 2013, Nokia bán mảng điện thoại cho Microsoft và chuyển hướng đi. Công ty mua lại cổ phần của Siemens, thành lập một liên doanh đầu tư mạo hiểm tên là NSN và mua lại Alcatel-Lucent. Nokia hiện chuyển sang bán các giải pháp về hạ tầng số, cung cấp thiết bị mạng viễn thông và phần mềm cho các nhà mạng. Việc kinh doanh đã giúp công ty có lời, nhưng giá cổ phiếu của hãng gần như không đổi trong 5 năm, và tương lai của Nokia phụ thuộc vào làn sóng 5G sắp tới.

Nokia là một ví dụ điển hình của việc thay đổi cả ngành công nghiệp, và cũng là ví dụ điển hình cho việc chậm thay đổi sẽ đi đến đường cùng. Ông nói rằng các sếp phải sở hữu một tố chất gọi là "lạc quan đến hoang tưởng", trong khi luôn phải nhìn ra ngoài quan sát các mối đe dọa tiềm năng.