Hong Kong – Bài Học Đắt Giá Của Sự Chủ Quan

Chỉ một tuần trước, Hong Kong vẫn được xem là hình mẫu của Châu Á trong cuộc chiến chống lại đại dịch Covid-19, với số lượng ca nhiễm tương đối thấp sau nhiều tháng đương đầu với đại dịch.

Điều đó phần lớn là nhờ chính quyền đặc khu đã hành động sớm và quyết liệt. Trong khi dịch bệnh lây lan khắp Trung Quốc đại lục, Hong Kong đã sớm thực hiện hàng loạt biện pháp mà hiện đang được áp dụng trên khắp thế giới: khoanh vùng dịch, áp dụng “cách biệt cộng đồng”, khuyến nghị người dân rửa tay thường xuyên, đeo khẩu trang và mặc đồ bảo hộ.

Hong Kong là bằng chứng cho thế giới thấy những biện pháp trên rất hiệu quả trong cuộc chiến chống dịch Covid-19. Thành phố có 7.5 triệu dân nhưng chỉ ghi nhận khoảng 150 ca nhiễm Covid-19, tính đến đầu tháng 03/2020, trong khi số ca nhiễm tăng vọt ở các quốc gia Đông Á như Hàn Quốc và Nhật Bản, và lây lan nhanh khắp Châu Âu và Bắc Mỹ.

Tuy nhiên, Hong Kong giờ đây lại cho thế giới thấy một bài học khác: chuyện gì sẽ xảy ra nếu ta lơ là cảnh giác quá sớm trước Covid-19. Số ca nhiễm Covid-19 ở Hong Kong trong tuần thứ 3 của tháng 03/2020 gần như tăng gấp đôi, trong đó phần lớn là các ca nhiễm "ngoại nhập", những người ra nước ngoài học tập và làm việc, hoặc đi tránh dịch hồi đầu năm – hiện nay mang theo virus trở về.

Hôm thứ Hai (23/03/2020), Trưởng đặc khu Hong Kong Carrie Lam tuyên bố tất cả những người không phải cư dân thành phố sẽ bị cấm nhập cảnh từ ngày 25/03/2020. Đây là biện pháp ứng phó mới nhất trong loạt quyết định của chính quyền Hong Kong nhằm đối phó với làn sóng Covid-19 mới từ bên ngoài.

Đây là mô hình đang diễn ra trên khắp Châu Á, ở những nơi được coi là đã "vượt qua đỉnh dịch" như Trung Quốc, Singapore và Đài Loan, cũng đang chứng kiến đợt bùng phát Covid-19 thứ 2 do "ngoại nhập". Tất cả hiện nay đều bổ sung thêm nhiều hạn chế trước sự gia tăng đột ngột của số ca nhiễm mới.

So với các thành phố lớn ở phương Tây như London hay New York, người dân ở Hong Kong đôi khi có thể cảm thấy như đang sống ở tương lai. Nhiều biện pháp được ban hành ở Hong Kong từ hồi tháng 02/2020, nay mới được triển khai ở các thành phố Châu Âu và Mỹ.

Nhưng bài học mới của Hong Kong có thể là một viên thuốc đắng khó nuốt, bởi nó chỉ ra rằng việc kiểm dịch và cách biệt cộng đồng phải được tiếp tục thực hiện sau đợt bùng phát đầu tiên, nếu không muốn hứng chịu một đợt bùng phát khác sau đó của Covid-19. Đối với những nơi bắt đầu phong tỏa để chống dịch, điều này có nghĩa là họ sẽ phải bắt đầu một hành trình dài.

Những đợt bùng phát

Ngày 02/03/2020, sau vài tuần làm việc từ xa, phần lớn trong số 180,000 công nhân viên chức Hong Kong trở lại cơ quan. Các doanh nghiệp tư nhân cũng theo đó hoạt động trở lại và hệ thống tàu điện ngầm đột nhiên đông nghẹt hành khách trở lại.

Đây dường như là quyết định hợp lý tại thời điểm đó. Ngay cả khi số ca nhiễm tăng liên tục ở Ý và nhiều nơi khác, Hong Kong mới chỉ ghi nhận 100 ca dương tính với Covid-19, trong khi số ca nhiễm mới tại Trung Quốc đại lục cũng đã bắt đầu giảm nhanh.

Do đó, mọi người đều cảm thấy thoải mái hơn, không chỉ vì được tiếp tục đi làm thay vì ở nhà, mà còn được tụ tập ăn uống, tới công viên, dự đám cưới và nhiều hoạt động xã hội khác. Dù việc đeo khẩu trang vẫn còn phổ biến, một số người đã ra ngoài mà không có biện pháp bảo vệ nào, đặc biệt là trong các chuyến đi ngắn. Nhìn chung, mọi người đều có cảm giác rằng cuộc sống đang dần trở lại bình thường.

Tuần tiếp theo sau khi mọi người quay trở lại làm việc, chỉ có 5 ca nhiễm mới được phát hiện, hầu hết là "ngoại nhập". Số ca nhiễm thấp vẫn được duy trì cho tới ngày 16/03/2020, khi thành phố ghi nhận thêm hàng chục ca nhiễm mới. Rõ ràng các biện pháp cách ly với người trở về từ nước ngoài là chưa đủ và tình trạng lây nhiễm Covid-19 trong cộng đồng đã xuất hiện trở lại.

Kể từ đó, thành phố đã chạy đua để trở lại với việc kiểm soát đợt bùng phát thứ hai, với nhiều biện pháp ngăn dịch mới được đưa ra, bao gồm gắn vòng điện tử cho tất cả người mới nhập cảnh, buộc họ phải tự cách ly 14 ngày tại nhà và truy tố hình sự người vi phạm lệnh cách ly. Cuối tuần thứ ba của tháng 03/2020, cảnh sát đã tuần tra tại các khu phố đêm để truy tìm người vi phạm lệnh cách ly và ít nhất 5 người đã bị bắt, 2 người trong số họ đã cắt vòng theo dõi để ra ngoài.

Kể từ thứ Hai (23/03/2020), công chức tiếp tục làm việc tại nhà, trong khi nhiều doanh nghiệp tư nhân dự kiến áp dụng biện pháp tương tự. Một trong những cố vấn y tế hàng đầu của Hong Kong cảnh báo rằng giới chức có thể phải ra lệnh phong tỏa toàn diện và hỗ trợ tài chính cho những người bị ảnh hưởng nếu cần thiết để ngăn chặn làn sóng lây nhiễm mới.

Tất cả khách nước ngoài bị cấm nhập cảnh vào đặc khu từ ngày 25/03/2020. Sân bay quốc tế của thành phố cũng sẽ không cho phép hành khách quá cảnh. Tất cả người đến thành phố đều phải xét nghiệm, bất kể họ đến từ đâu. Nhiều quán bar, nhà hàng đều bị đóng cửa trở lại.

Không có thời gian để nghỉ

Trong cuộc họp báo thứ Bảy (21/03/2020), Trưởng đặc khu Hong Kong Carrie Lam tuyên bố cho đến nay thành phố đã “vượt qua hai đợt bùng phát dịch một cách hiệu quả và an toàn”.

Bà cho biết: “Đợt bùng phát đầu tiên là nguy cơ lây nhiễm từ Trung Quốc đại lục và chúng tôi đã đưa ra nhiều biện pháp kiểm soát nghiêm ngặt. Đợt bùng phát thứ hai là tình trạng lây nhiễm cục bộ, với những cụm dịch phát sinh từ việc tụ tập ăn uống và các hoạt động khác. Và giờ chúng tôi đang đối mặt với đợt bùng phát thứ ba”.

Bà Lam cho rằng việc mọi người cảm thấy thoải mái khi số ca nhiễm mới giảm xuống như hồi đầu tháng 03/2020 cũng là lẽ tự nhiên. Nhưng bà cho rằng người dân thành phố cần điều chỉnh hành vi, vì tình hình đã thay đổi và Hong Kong phải đối mặt với đợt bùng phát mới nguy hiểm, khó khăn hơn, phát sinh từ diễn biến của đại dịch trên toàn cầu và số lượng lớn người trở về thành phố.

Singapore ngày 22/03/2020 cũng áp lệnh cấm nhập cảnh và quá cảnh vô thời hạn đối với tất cả hành khách lưu trú ngắn hạn, trong bối cảnh họ cũng phải đau đầu đối phó với ca nhiễm Covid-19 "ngoại nhập" và đợt bùng phát Covid-19 thứ hai. Đài Loan cũng từng thành công trong việc kiểm soát đợt bùng phát Covid-19 đầu tiên và đang triển khai nhiều biện pháp mới để tránh sự gia tăng số ca nhiễm từ nước ngoài.

Còn tại thủ đô Bắc Kinh của Trung Quốc, tất cả chuyến bay quốc tế đều được yêu cầu chuyển hướng tới thành phố khác để kiểm dịch, vì số ca nhiễm "ngoại nhập" tiếp tục tăng.

Châu Á đã đi trước phương Tây nhiều tuần, nếu không muốn nói là nhiều tháng, trong cuộc chiến với đại dịch Covid-19. Các quốc gia ở Châu Âu và Bắc Mỹ đã chậm trễ trong việc rút kinh nghiệm từ những nước đi trước, khiến họ hiện rơi vào một cuộc khủng hoảng y tế ngày càng trầm trọng. Hy vọng rằng các nước phương Tây sẽ không phớt lờ bài học mới nhất từ Châu Á: hãy cảnh giác ngay cả khi thuyền đã gần cập bến.