Covid-19 Làm Lộ Ra Những Bất Cập Trong Hệ Thống Y Tế Nga

Sự "thăng hạng" liên tục trong danh sách các quốc gia bị ảnh hưởng bởi Covid-19 không phải là điều dễ chịu đối với Tổng thống Nga Vladimir Putin. Chỉ từ một số ít ca nhiễm Covid-19 hồi đầu tháng 03/2020, Nga hiện đã ghi nhận hơn 290,000 ca nhiễm Covid-19, tỷ lệ lây nhiễm chỉ xếp sau Mỹ, quốc gia đông dân gấp hơn hai lần.

Rất ít chính phủ trên thế giới có thể thành công trong việc kiểm soát đại dịch. Tuy nhiên, sự gia tăng chóng mặt ca nhiễm mới đã phơi bày những điểm yếu kém trong hệ thống y tế Nga: thiếu đầu tư, cải cách nửa vời và các sai lầm trong kế hoạch thay thế toàn bộ thuốc men và thiết bị y tế nhập khẩu bằng sản phẩm nội địa - ít nhất là cho đến khi hai máy thở bị bốc cháy gây hỏa hoạn và giết chết một số bệnh nhân.

Nước Nga hiện nay thừa hưởng hệ thống y tế từ thời Liên Xô, thời kỳ người dân chăm sóc sức khỏe miễn phí, nhưng các bệnh viện không thực sự được ưu tiên đầu tư. Chất lượng chắp vá, dịch vụ y tế không hiệu quả và luôn trong tình trạng thiếu ngân sách. Bác sĩ, hầu hết là phụ nữ, bị trả lương rất thấp và bị xem là công chức có địa vị thấp.

Với nguồn tiền thu được từ ngành dầu mỏ, Putin đã đề ra kế hoạch cải cách hệ thống y tế, ưu tiên tinh giản và hiện đại  hóa bộ máy cồng kềnh, kém hiệu quả, với một loạt chương trình được đưa ra để đẩy mạnh việc cung ứng, tăng thêm bác sĩ ở các cơ sở chăm sóc sức khỏe ban đầu, tăng lương và cải thiện việc đào tạo đội ngũ nhân viên. Khi dân số Nga sụt giảm, Tổng thống Putin tập trung cải thiện dịch vụ chăm sóc trẻ sơ sinh và tìm cách giảm tỷ lệ tử vong sớm, phần lớn là do các bệnh về tim mạch, lạm dụng rượu bia và hút thuốc.

Thất bại lớn nhất trong cuộc cải cách của Tổng thống Putin có thể là điều mà mọi người ít để ý: sự lãng quên các khu vực nông thôn, vùng biên.

Dù thủ đô Moscow là nơi ghi nhận nhiều ca nhiễm Covid-19 nhất ở Nga, nhưng cũng là nơi có bệnh viện điều trị Covid-19 chất lượng cao Kommunarka cùng nhiều cơ sở y tế hàng đầu khác. Ngoài các trung tâm đô thị lớn, đa số cơ sở y tế ở phần còn lại ở các khu vực khác của Nga đều không được đầu tư nhiều. Trong thời gian thực hiện cải cách y tế từ năm 2013 đến cuối năm 2019, Nga đã cắt giảm hơn một nửa số nhân viên y tế, trong đó có nhiều điều dưỡng viên sơ cấp và nhân viên vệ sinh, lao công. Đội ngũ y tá chuyên nghiệp bị cắt giảm 9.3%.

Nỗi đau của việc cắt giảm chính sách có thể được cảm nhận rõ ràng nhất ở các vùng xa xôi của nước Nga, nơi dân số đang giảm nhanh. Năm 2016, các nghị sĩ Nga được báo cáo rằng trong số 130,000 khu định cư nông thôn, chưa đến một nửa được tiếp cận dịch vụ chăm sóc y tế. Lúc dịch Covid-19 bùng phát, Nga có 42,000 máy thở, gấp vài lần so với Anh, nhưng 1/4 là ở Moskva.

Số máy còn lại được phân rải rác khắp mọi nơi, nhiều thống đốc cấp vùng của Nga cũng đang vật lộn với cuộc chiến kiểm soát dịch tại địa phương. Số ca nhiễm tăng nhanh ở Komi, phía bắc Nga, đã cho thấy mọi thứ có thể tệ đến mức nào.

Đầu tháng 04/2020, một bác sĩ nhiễm Covid-19 ở Komi vẫn tiếp tục làm việc đã tạo ra một ổ dịch lớn khiến hàng chục người khác nhiễm. Tỉnh rộng lớn và thưa dân này nhanh chóng trở thành một trong những nơi chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Tại thành phố Yekaterinburg, một nhân viên y tế khác đã lây nhiễm cho 78 người. Trong khi đó, vùng Dagestan nghèo đói ở phía nam nước Nga cũng trở thành "điểm nóng" Covid-19. Các quan chức đã mô tả tình hình là "cực kỳ khó khăn" với nhiều ca tử vong không được ghi nhận.

Tuy nhiên, Nga vẫn có những dấu hiệu đáng hy vọng. Khả năng xét nghiệm của Nga đã được cải thiện đáng kể. Tỷ lệ tử vong do Covid-19 ở Nga cũng thấp hơn nhiều so với các nước khác.

Dù vậy, tương lai của hệ thống y tế Nga được cho là sẽ khá ảm đạm khi đại dịch Covid-19 có thể kéo dài. Suy thoái của Nga năm 2020 có thể ở mức tồi tệ nhất kể từ khi Liên Xô tan rã do tác động kép từ giá dầu giảm và lệnh phong tỏa ngăn Covid-19. Trong bối cảnh đó, hệ thống y tế Nga nhiều khả năng sẽ vẫn không được coi là một ưu tiên hàng đầu.